Glutensiz Diyet Nedir, Nasıl Yapılır?

Glutensiz yaşamını paylaş
Diğer çölyaklılara faydalı olmak için bir şeyler yaz!
Hemen başla!

admin

Yönetici
Yönetici
2 Ara 2019
29
7
26
Sadece çölyak hastaları için uygulanan glutensiz diyet, içeriğinde buğday, çavdar, yulaf ve arpa bulunmayan gıdalardan oluşmaktadır. Günümüzdeki pek çok gıdada gluten proteini bulunurken bu durum sadece çölyaklıları değil, sağlıklı bireyleri de ilgilendirmektedir. Çünkü sağlıklı bireylerin aşırı gluten tüketmesi durumunda çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkabilir.
Gluten proteini genelde hamurun kabartılması ve kıvamının tutturulması için kullanılır. Glutenin içeriğinde yüzde 75 oranında protein yer alırken bu durum çölyak hastalarının bağırsaklarında aşırı reaksiyon oluşmasına sebep olur. Haliyle çölyak teşhisi konulan hastalar hızlı bir şekilde glutensiz diyet programına dahil edilmektedir.
Glutensiz Diyette Hangi Gıdalar Yer Almaz?
Glutensiz diyette yasak olan pek çok ürün grubu bulunmaktadır. Aynı zamanda hastaların tüketmesi riskli olan çok sayıda gıda türü de yer almaktadır. İçeceklerden yağlara, tahıllardan süt ürünlerine kadar pek çok gıda ve besin kaynağında gluten yer aldığı için hastaların hazır tüketime de her zaman önem göstermesi gerekir. Öncelikle yasaklı tahıl ürünleri sıralandığında;
  • İrmik
  • Erişte
  • Arpa
  • Çavdar
  • Yulaf
  • Buğday
  • Kraker çeşitleri
  • Simit
  • Kepek
  • Çörek ve pastalar
  • Bisküvi çeşitleri
  • Makarna
  • Bulgur
  • Kuskus gibi ürünlerin her zaman yasak olduğu unutulmamalıdır.
Çölyaklıların tahıl ürünlerinde rahatlıkla tüketebileceği ürünler ise;
  • Patates unu
  • Glutensiz unla yapılan ekmekler
  • Mısır
  • Nişasta
  • Pirinç unu
  • Kara buğday
  • Keten bitkisi
  • Darı
  • Soya fasulyesi
  • Mısırla yapılan unsuz ürünler şeklinde sıralanır.
Zaten bu ürünler glutensiz diyet listesinde yerini almakla beraber doktor tarafından da hastalarla paylaşılmaktadır.
Glutensiz Diyette Yasak Olan Süt ve Süt Ürünleri
Glutensiz diyet sürecinde yasaklanan ürünler başta bulgur ve buğday unu eklenen tatlılar ve çorbalar olmak üzere yoğurtlar da sıralanmaktadır. Dışarıdan hazır olarak alınabilen bu ürünlerde de etiket kontrolü yapılmalıdır.
Glutensiz diyette riskli olan ve tüketimi tavsiye edilmeyen ürünler;
  • Puding çeşitleri
  • Damarlı peyir türleri
  • Küf derili peynirler
  • Dilimlenmiş peynir
  • Hazır meyveli yoğurtlar
  • Süt bazlı içecekler
  • Krem şanti
Glutensiz Diyette Yasaklanan Et ve Et Ürünleri
Çölyak hastaları glutensiz diyete başlarken bazı et türlerinin de yasaklandığını görecektir. Sosis, salam ve sucuk başta olmak üzere çölyaklılara yasak olan diğer et ürünleri;
  • Unla kızartılmış balık
  • Dilimlenmiş soğuk etler
  • Et bazlı sos çeşitleri
  • Balık bazlı sos çeşitleri
  • Hazır etler
  • Havaya maruz bırakılarak kurutulan konserve et, sığır eti ve salam şeklindedir.
Sıralanan bu ürünlerle beraber kıymalı yemekler, içerisinde ekmek kullanılan köfteler, bulgurlu yemekler ve unlu sosis de glutensiz diyette yer almamaktadır.
Glutensiz Diyette Riskli ve Yasak Olan Yağ Çeşitleri
Çölyak hastalarının beslenme sürecinde yağ türlerini tüketemeyeceği bilinmelidir. Ancak bazı yağ türleri sağlıklı ve gluten içermediği için diyet programında yer verilebilir. İlk olarak glutensiz diyette yasak olan yağ ve çeşni türleri;
  • Unla yapılan soslar
  • Hazır çeşniler
  • Ketçap
  • Krema şeklindedir.
Diyet programında rahatça tüketilebilecek bu kategorideki ürünler ise şu şekildedir;
  • Sirke
  • Limon
  • Salamura
  • Turşu
  • Baharat
  • Margarin
  • Tereyağı
  • Domates suyu
  • Ev salçası
  • Tuz
  • Bazı baharat türleri
Glutesiz Diyete Kimler Başlayabilir?
Glutensiz diyet sadece çölyak hastalarının yapabileceği bir diyet türüdür. Çünkü çölyak hastalarının ince bağırsakları, glutene karşı hassastır ve herhangi bir gluten tüketiminde şiddetli bir reaksiyon gösterir. Elbette çölyaklılarda şiddetli baş ağrıları, mide bulantısı ve kusma gibi sorunlara neden olan gluten tüketimi, ileri vadede bağırsak kanserine bile neden olabilir. Bu yüzden çölyak diyeti ya da glutensiz diyetin sadece çölyak hastaları tarafından uygulanması önemlidir.
Sağlıklı bireylerin gündelik alınması gereken gluten miktarı 10 mg’dır. Bu nedenle zayıflamak için glutensiz diyete başlayanlarda bir süre sonra farklı sağlık sorunları oluşabilir. Günümüzde sadece doktor onayıyla başlatılan glutensiz diyet, bireysel olarak karar verilebilecek bir uygulama değildir.
Bazı hastalıklar, çölyak belirtilerine benzer durumlara neden olabilir. Kusma, mide bulantısı, karında şişlik, baş ağrıları ve buna benzer rahatsızlıklar, aşağıdaki hastalıkların başlangıç sürecinde de görülebilir. Bu yüzden çölyak testi yapılarak kişiye teşhis konur ve daha sonra diyete başlanır. Öte yandan çölyak ile benzer belirtilere neden olan hastalıklar ve durumlar şu şekilde sıralanacaktır;
  • Gastroenterit (Bağırsak Enfeksiyonu)
  • İnek sütü alerjisi
  • Bağırsak hastalıkları
  • Soya alerjisi
  • Radyoterapi
  • İmmün yetersizliği
  • Giardiyazis (Bağırsak Parazitleri)
Glutensiz Diyet Nasıl Yapılır?
Çölyak tanısı konulan hastalar, doktorların hazırlayacağı özel program ile glutensiz diyete başlamaktadır. Bu diyette her öğün için tüketilebilecek besin kaynakları da paylaşılmaktadır. Uzmanların hazırladığı diyetin dışına çıkmak, bağırsaklarda reaksiyon gelişimine neden olmakla beraber şiddetli ağrılar, mide bulantısı, kusma, şişkinlik ve buna benzer rahatsızlıkları da beraberinde getirebilir.
Öncelikle glutensiz diyet kapsamında hastaların dışarıdan satın almak istediği gıdalar da olacaktır. Günümüzde çölyak hastalarına özel olarak üretilen glutensiz besinler, etiket kontrolü yapıldıktan sonra satın alınabilir. Bu kapsamda sabah kahvaltısında, ara öğünde, öğle yemeğinde ve akşam yemeğinde tüketilebilecek ürünler yazımızın devamında paylaşılmıştır.
Haftalık Glutensiz Diyet Örneği
Çölyak hastalarının 1 hafta boyunca sabah kahvaltısında tüketebileceği besin kaynakları şu şekilde sıralanmaktadır;
Glutensiz ekmek
Çiğ sebze
Beyaz peynir
Az yağlı süt
2 adet ceviz içi
Yaban mersini
Glutensiz mısır gevreği
Az yağlı krem peynir
Maydanozlu lor peynir
Yeşil veya siyah zeytin
Reçel
Az yağlı kaşar peyniri
Mısır ekmeği
Elma
Yumurta
Peynirli ya da yumurtalı omlet
Glutensiz sabah kahvaltısı genelde bu ürünlerden oluşmaktadır. Glutensiz öğle yemeği listesine bakıldığında ise şu ürün tüketilmelidir;
  • Izgara bonfile
  • Közde kırmızı yağ biberi
  • Söğüş salatalık ya da domates
  • Zeytinyağlı kabak yemeği
  • Yoğurt
  • Unsuz domates çorbası
  • Mevsim salatası
  • Fırında hindi
  • Unsuz mercimek çorbası
  • Şehriyesiz pirinç pilavı
  • Izgara köfte (ekmeksiz)
  • Yeşil salata
  • Etsiz kuru fasulye
  • Çoban salatası
  • Glutensiz ekmek
  • Izgara balık
  • Roka salatası
  • Mısır ekmeği
Ara öğünlerde de glutensiz diyet kapsamında tüketilebilecek bazı ürünler bulunmaktadır. Bunlar;
  • 10 – 12 adet fındık ya da badem
  • Elma
  • Az yağlı peynir
  • Kuru meyve
  • 10 – 12 adet çiğ fındık
  • Sütlü tatlı
  • Meyveli yoğurt
  • Yoğurt
  • Dilimlenmiş meyve
  • 10 – 12 adet çiğ badem olarak sıralanabilir.
Görüldüğü üzere çölyak hastaları tamamen doğal ürünlerle yaşamını sürdürmek zorundadır. Yani herhangi bir buğday, arpa ve çavdar içerikli gıda ya da besin kaynaklarının, glutensiz diyette yeri yoktur.
Glutensiz diyette akşam yemeği için tercih edilebilecek ürünler;
  • Unsuz mercimek çorbası
  • Ton balıklı salata
  • Tavuk külbastı
  • Sebze sote
  • Ispanak yemeği
  • Zeytinyağlı kabak yemeği
  • Ayran
  • Dereotlu cacık
  • Haşlanmış sebze yemeği
  • Kıymalı mercimek
  • Glutensiz ekmek
  • Fırında balık
  • Yeşil salata
  • Pirinçli ezogelin çorbası
  • Pirinçli yayla çorbası şeklinde olabilir.