Glutensiz Beslenme Nedir, Nasıl Yapılır?

Glutensiz yaşamını paylaş
Diğer çölyaklılara faydalı olmak için bir şeyler yaz!
Hemen başla!

admin

Yönetici
Yönetici
2 Ara 2019
29
7
26
Çölyak hastalarının yaşam boyu diyet uygulaması olan glutensiz beslenme sürecinde dikkat edilmesi gereken pek çok faktör bulunmaktadır. Bunlardan ilki, diyet uygulamasında yulaf, çavdar, buğday ya da arpa içerikli gıdalara herhangi bir şekilde yer verilmemesi gerektiğidir.
Doktorun çölyak teşhisi koymasının hemen ardından başlatılan glutensiz beslenme, çölyak hastalığının kalıcı bir tedavisi henüz olmadığı için ömür boyu devam etmektedir. Bu konuda hastaların gluten ile çölyak hastalığı arasındaki ilişkiyi tam olarak anlaması ve programa uygun bir şekilde beslenmesi gerekmektedir.
Gluten ile Çölyak Arasındaki İlişki
Çölyak hastalığı, ince bağırsağın gluten adı verilen proteine karşı aşırı tepki göstermesidir. Yani bir çeşit ince bağırsak alerjisi olarak da adlandırılır. Ancak bağırsağın gösterdiği tepki çoğu zaman şiddetli olabilir. Baş ağrısı ve mide bulantısı başta olmak üzere karın şişmesi, depresyon ve kemik ağrısı gibi sorunlara neden olan gluten proteini, çölyaklılar için bu nedenlerden dolayı yasaklanmıştır. Çölyak hastaları yaşam boyu gluten proteini tüketemezken, gluten içeren besinler hakkında da yeteri kadar bilgi sahibi olmalıdır.
Glutenin çölyaklılar tarafından tüketilmesi, ilerleyen aşamalarda ciddi sağlık sorunlarına da neden olabilir. Bağırsak kanseri, cilt döküntüleri, deride renk değişimleri ve kronik yorgunluğu tetikleyen gluten proteini ayrıca kronik ishal ve aşırı kilo kaybı sorunlarına davetiye çıkarmaktadır.
Glutensiz Beslenme Ne Demek?
Belirtildiği üzere glutensiz beslenme, çölyak hastalarına özel olarak hazırlanan bir diyet programıdır. Hastalar bu programın dışına çıksa bile her zaman glutensiz beslenmek zorundadır. Aynı durum gluten duyarlılığı olan insanlarda da geçerli olabilir. Fakat çölyak teşhisi konulmadan sağlıklı bir bireyin, glutensiz diyete başlaması uygun değildir.
Gluten içerikli gıdalar, glutensiz beslenmede yer alamazken hazır satın alınacak ürünlerde de mutlaka etiket kontrolü yapılmalıdır. Gluten hassasiyeti ve çölyak hastalığı ile ilgili yapılan pek çok araştırma, bu problemin aslında buğdayın genetin yapısının bozulmasıyla ortaya çıktığını göstermiştir. O halde glutensiz beslenme programında yer alması gereken gıda ve yiyecekler aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;
  • Balık
  • Et ve tavuk
  • Sebze ve meyveler
  • Soya ve maş fasulyesi
  • Nohut ve mercimek
  • Fıstık, badem, fındık, leblebi ve ceviz
  • Yoğurt, bal, süt, yumurta, tereyağı, peynir
  • Kanola yağı, ay çiçek yağı, fındık yağı, mısır yağı
  • Saf zeytinyağı
Bu ürün gruplarında yer alan tüm tüketim malzemelerinin unsuz ortamda hazırlanması gerekir. Ayrıca et ve balık ürünlerinde de hiçbir şekilde un kullanılmamalıdır. Çölyak hastalarının glutensiz beslenme diyetinde tüketemediği gıda ve yiyecekler;
  • Makarna
  • Bulgur
  • Kuskus
  • Simit
  • Erişte
  • Kabartma tozları
  • Aromalı kahveler
  • Arpa ve malt bazlı içecekler
  • Baharat karışımları
  • Buğday nişastası
  • Lokum ve cips
  • Yulaflı ürünler
  • Mısır gevreği
  • Salata sosu
  • Soya sosu
  • Kraker ve bisküviler
Tahıl ürünlerinin birçoğu çölyak diyetinde yer almamaktadır. Ancak tüketilebilecek tahıl ürünleri, şu şekilde sıralanmaktadır;
  • Darı
  • Keten bitkisi
  • Patates unu
  • Kara buğday
  • Soya fasulyesi şeklindedir.
Bu tahıl ürünlerinin hazırlanması sürecinde de herhangi bir un veya farklı bileşen kullanılmamalıdır.
Glutensiz Beslenmede Tüketilebilecek Yağ Çeşitleri Nelerdir?
Glutensiz beslenmede yemeklerde un ve hazır soslar kullanılmamalıdır. Ayrıca hazır çeşni, ketçap ve krema kullanımı da yasaktır. Ancak çölyak diyeti süresince aşağıdaki yağ ve çeşnileri rahatlıkla tüketebilirsiniz;
Turşu çeşitleri
Tereyağı
Domates suyu
Ev salçası
Margarin
Glutensiz baharat çeşitleri
Salamura
Sirke
Limon
Glutensiz Beslenmede Süt ve Süt Ürünleri Tüketilebilir mi?
Öncelikle bu ürünler arasında glutensiz diyette yer almaması gereken bazı ürünler bulunmaktadır. Bunlar;
  • Krem şanti ve benzeri ürünler
  • Dilimlenmiş peynirler
  • Pudingler
  • Küf derili peynir çeşitleri
  • Süt bazlı hazır içecekler
  • Hazır meyveli yoğurtlar şeklindedir.
Günümüzdeki pek çok marketten süt ve süt ürünleri satın alırken glutensiz olup olmadıkları kontrol edilmelidir. Ayrıca yukarıda sıralanan ürünlerin glutensiz beslenme programında yer almadığı da unutulmamalıdır.
Glutensiz Beslenmede Et ve Et Ürünleri Tüketimi Nasıl Olmalı?
Et ve et ürünleri, vücuda sağladığı protein bakımından en önemli besin kaynaklarıdır. Bu nedenle glutensiz beslenme sürecinde birçok et çeşidi rahatlıkla tüketilebilir. Ancak hazır et tüketimi glutensiz beslenmede yasaklanmıştır. Bununla beraber salam, sucuk ve sosis ile beraber hazır etler, dilimlenmiş etler, unla hazırlanmış balıklar ve konserve etler, glutensiz diyet programında yer almamaktadır.
Çölyak hastaları standart ekmek tüketimi yapamayacağı için içeriğinde ekmek bulunan köfteleri, bulgurlu yemekleri ve kıymalı yemekleri de herhangi bir şekilde tüketemez.
Glutensiz Beslenme Programında Yer Alabilecek Atıştırmalıklar Hangileri?
Glutensiz beslenmede özellikle ara öğünlerde tüketilmesi gereken bazı atıştırmalıklar bulunmaktadır. Evde de rahatlıkla hazırlanabilen bu atıştırmalıklar, alt başlıklarla aşağıdaki gibi sıralanmaktadır.
Mısır
Yağsız ve unsuz mısırlar hem ara öğünlerde hem de glutensiz diyette yer alabilir.
Kurutulmuş Meyve
Kuru üzüm ve kayısı, dut kurusu ve gün kurusu gibi atıştırmalıklar, çölyaklılar için herhangi bir sağlık sorununa neden olmamaktadır. Bununla birlikte tüm sebze ve meyve türleri de ara öğünlerde çölyaklılar tarafından tüketilebilir.
Cips
Cips kategorisinde sadece glutensiz cipslerin tüketilmesi uygundur. Ayrıca glutensiz beslenme programında sebze cipsleri yer alabilir. Yağsız ve unsuz olarak evde hazırlayabileceğiniz bu cipsleri turp, pancar, patates ve kabak gibi sağlıklı besin kaynaklarıyla tüketebilirsiniz.
Kuruyemiş
Tahıl ürünleri hariç olmak üzere ceviz, fındık, badem ve fıstık gibi kuruyemişleri tüketebilirsiniz.
Granola Bar
Granola bar günümüzde glutensiz beslenme programında yer alan önemli besin kaynaklarındandır. Tüketildiğinde vücuda enerji de veren granola bar, pek çok markette satışa çıkarılmıştır.
Yoğurt
Atıştırmalıklar listesinde yer alan yoğurt, kesinlikle hazır tüketilmemelidir. Ayrıca marketlerden alınacak meyveli yoğurtlarda da yoğun gluten bulunmaktadır.
Glutensiz atıştırmalıklar listesinde sıralanabilecek diğer ürünler;
  • Hurma tatlısı (şekersiz)
  • Enerji topları (glutensiz)
  • Dondurma (avokadolu veya limonlu ve glutensiz)
  • Kraker (deniz tuzu, kekik, maydanoz ve susam unundan hazırlanmış olmalı)
  • Unsuz ve şekersiz kurabiye
  • Glutensiz lorlu kurabiye
  • Glutensiz ıspanaklı börek
  • Mercimek cipsi
  • Bitter çikolata (organik)
  • Mini kinoa kraker (glutensiz)
  • Hindistan cevizi cipsleri (organik)
Glutensiz Beslenme Programı Nasıl Hazırlanır?
Glutensiz diyet programı sadece çölyak tanısı konulan hastalar için hazırlanmaktadır. Uzman doktorun ve diyetisyenlerin hazırladığı bu program için her öğünde tüketilebilecek besinler de sıralanmıştır. Yazımızın devamında örnek olarak glutensiz sabah, ara öğün, öğle ve akşam yemekleri için tüketebileceğiniz gıdaların listesini sıralayacağız.
Glutensiz Sabah Kahvaltısı Nasıl Olmalı?
Sabah kahvaltısında genelde süt ve süt ürünleri tercih edilmelidir. Çölyaklılar gün içerisinde kendini daha dinç hissedebilmek için şu besin kaynaklarını tüketebilir;
  • Reçel
  • Yumurta
  • Glutensiz ekmek
  • Az yağlı süt
  • Beyaz peynir
  • Çeviz içi
  • Mısır gevreği (glutensiz)
  • Siyah ya da yeşil zeytin
  • Lor peynir (glutensiz)
  • Krem peynir (az yağlı ve glutensiz)
  • Beyaz peynir
  • Çiğ sebze
  • Yumurtalı omlet
  • Az yağlı kaşar peyniri
Glutensiz Ara Öğün Listesi Nasıl Olmalı?
Çölyak hastaları ara öğünlerde atıştırmalık olarak aşağıdaki ürünleri rahatlıkla tüketebilir;
  • Elma
  • Sütlü tatlı (glutensiz)
  • Meyveli yoğurt (glutensiz)
  • Dilimlenmiş meyveler
  • Badem, fındık, çiğ badem
  • Çiğ fındık
Glutensiz Öğle Yemeğinde Neler Tüketilebilir?
Çölyak hastalarının öğle yemeğinde aşağıdaki yemek türleri ve ürünler bulunabilir;
  • Domates veya salata (söğüş)
  • Izgara bonfile yemeği
  • Yoğurt
  • Kabak yemeği (zeytinyağlı)
  • Domates çorbası (unsuz)
  • Fırında hindi yemeği
  • Yeşil salata
  • Pirinç pilavı (şehriyesiz)
  • Mercimek çorbası (unsuz)
  • Etsiz kuru fasulye
  • Ekmeksiz ızgara köfte
  • Roka salatası
  • Balık ızgara
  • Glutensiz ekmek
  • Mısır ekmeği
Glutensiz Akşam Yemeği Listesi Nasıl Olmalı?
Glutensiz beslenme konusunda öğle yemeğinde hastaların tüketebileceği yemek türleri aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;
  • Dereotlu cacık
  • Ton balıklı salata
  • Sebze sote yemeği
  • Ayran
  • Kabak yemeği (zeytinyağlı)
  • Sebze yemekleri (haşlanmış)
  • Fırında balık (unsuz)
  • Ezogelin çorbası (pirinçli)
  • Ispanak yemeği
  • Külbastı (tavuklu)
  • Yeşil salata
  • Yayla çorbası (pirinçli)
  • Fırında tavuk ve et yemekleri
  • Kızarmış et yemeği
Glutensiz Beslenmede Dikkat Edilmesi Gerekenler
Çölyak hastaları, glutensiz beslenmede yukarıda sıralanan besin gruplarını tüketirken dikkat etmesi gereken bazı durumlar hakkında da bilgi sahibi olmalıdır. Öncelikle evde hazırlanan yemeklerde, mutfak ve mutfak malzemelerinin hijyenik olması şarttır. Ayrıca mutfakta daha önceden un kullanılan herhangi bir malzemenin bulunmaması gerekir. Glutensiz beslenenler, hazır aldığı ya da hazırladıkları ürünleri de farklı bir alanda muhafaza etmelidir. Elbette glutene duyarlılığı olanların da bu sürece dikkat etmesi çok önemlidir.
Glutensiz Beslenmenin Faydaları Nelerdir?
Glutensiz beslenme her zaman faydalıdır ancak insanların vücudu günlük en çok 10 mg kadar gluten proteinine ihtiyaç duymaktadır. Buna ek olarak gluten proteini çoğu zaman gıdaların lezzetini artırması ve koruması amacıyla kullanılmaktadır. Bununla birlikte glutensiz beslenmek, zayıflamaya yardımcıdır. Fakat sağlıklı bireylerin glutensiz beslenme programına başlaması uygun değildir. Bunun nedeni de glutensiz diyette karbonhidrat içeren gıdaların bulunmamasından kaynaklanmaktadır.
Glutensiz beslenmenin vücuda sağladığı yararları sıralayacak olursak;
  • Kansızlığı giderir.
  • Sindirim sistemini düzenler.
  • Depresyon ve kaygıyı azaltır.
  • Kan şekerinin dengelenmesini sağlar.
  • Konsantrasyonu artırır.
  • Özellikle bel bölgesinde ortaya çıkan yağlanmaları engeller.
  • Bağırsak kanserine yakalanma riskini azaltır.
  • Saç dökülmelerini engeller.
  • Tırnakları güçlendirir.
Glutensiz beslenmenin aşağıda sıralayacağınız faktörler üzerinde de olumlu etkileri bulunmaktadır.
Psikoloji
Psikolojiyi olumsuz etkileyen besin kaynaklarından en önemlisi şekerdir. Bu noktada sağlıklı ve şekersiz beslenmek, iyi bir psikolojiye sahip olunmasında etkilidir.
Bağırsak Sistemi
Gluten, bağırsak sistemine ciddi anlamda zarar veren bir proteindir. Ayrıca bağırsakların daha rahat çalışabilmesi için glutenden arındırılmış gıdaların tüketilmesi önemlidir. Birçok bireyde glutenli ürünlere karşı hassasiyet gelişmesi, çölyak hastalığına da neden olabilir. Sonuç olarak bağırsak mukozasının korunabilmesi ve herhangi bir hasara neden olmaması için glutensiz beslenme programına her zaman uyum sağlanmalıdır.
Uyku
Düzenli bir uyku için glutensiz beslenmenin önemi ayrıdır. Her şeyden önce şekersiz beslenme, kilo problemini de ortadan kaldırır. Bu durum uyku sorunu yaşayanlar için de genel bir çözüm olacaktır.
Hormonlar
Glutensiz beslenme, horman dengesinin normal seviyede tutar. Çünkü aşırı şeker tüketimi hormonlar üzerinde her zaman olumsuz etkilere neden olur.
Bağışıklık Sistemi
Genel anlamda glutensiz beslenmek, sağlıklı beslenmek değildir ancak şekerli gıdaların azaltılması bağışıklık sistemini güçlendirecektir.
Ödem
Vücutta fazla kilolara neden olan şeker tüketimi ayrıca ödem oluşumunu da destekler. Sürekli hazır gıda tüketenlerde ödem oluşumu daha fazladır.
Glutensiz Beslenmenin Zararları Nelerdir?
Sağlıklı bireylerin glutensiz beslenme programına başlaması bazı sorunları beraberinde getirebilir. Örneğin, çölyak diyetinde standart ekmek yasaklanmıştır. Bununla birlikte sağlıklı bireylerin B vitamini bakımından çok zengin olan ekmeği tüketmemesi, sinir sistemine zarar verebilir. Ayrıca yorgunluk, halsizlik ve unutkanlık gibi durumlara da neden olabilir. Bu nedenle vücudun ihtiyacı olan B vitamini başta olmak üzere çok sayıda mineralin vücuda alınmaması, ilerleyen zamanlarda bazı hastalıkları ortaya çıkarabilir. Sonuç olarak; glutensiz beslenme sadece çölyak hastalarının yararlanması gereken bir diyet programıdır.