Gluten Nedir?

Glutensiz yaşamını paylaş
Diğer çölyaklılara faydalı olmak için bir şeyler yaz!
Hemen başla!

admin

Yönetici
Yönetici
2 Ara 2019
29
7
26
Sadece çölyak hastalarını ilgilendirdiği düşünülen ancak sağlıklı bireyler için de önemli olan protein türüne gluten denir. Günümüzde pek çok ülkede sayısız araştırmalara konu olan gluten proteini için öncelikle ABD nüfusunun yüzde 30’unun glutenli ürünlerden kaçındığı bilinmektedir. Bu nedenle yine son zamanlarda çokça aranan glutensiz diyetin zararları konusunda da detaylı bilgilere ulaşacağınız bu içerikte, gluten toleransı, glutenli ve glutensiz yiyecekler listesine ulaşabilirsiniz.

Çölyak Hastalığı Nedir?
Gluten ile çölyak hastalığı arasında doğrudan ilişki bulunduğu için hastalığın genel tanımı da yapılmalıdır. Çölyak hastalığı, ince bağırsağa hasar veren gıdaların tüketilmesiyle beraber meydana gelen bir hastalıktır. Ayrıca sindirim sistemi hastalığı olarak da bilinir. Gluten, günümüzdeki pek çok gıdaya kıvam veren bir proteindir. Bununla birlikte çölyak hastalarının yaşam boyu glutensiz diyet yapması gerekir. Kimi hastalara kronik, kimi hastalarda ise sonradan gelişebilen bir hastalıktır.

Glutenin Zararları Nelerdir?
Gluten proteini ilk olarak çölyak hastalığının ana nedenidir. Ayrıca beyindeki fonksiyonları bozabilen gluten, bağırsak florasına da zarar vermektedir. Bu yüzden gluten tüketimi yapılırken sağlıklı bireylerin de aşırı kullanıma yönelmemesinde yarar var.

Beyin Fonksiyonları

Bitkinlik ve bilinçte bulanıklık gibi durumlara neden olabilen gluten, bunama ve Alzheimer gibi sağlık sorunlarının meydana gelme olasılığını artırabilir. Haliyle glutenin beyin fonksiyonları üzerindeki etkisi oldukça fazladır.

Cilt Sorunları

Cilt yüzeyinde kaşıntılı sorunlara neden olan gluten ayrıca sulu yaralara davetiye çıkarabilir. Üstelik deri altındaki antikorları da olumsuz etkilemektedir. Oluşan yaralar genelde kalça, dirsek, sırt ve omuz bölgesindedir.

Bağırsak Florası

Bağırsak florasına zarar vermektedir. Aşırı glutenli tüketim yapmak, bağırsak çeperine bakterilerin tutunmasını engeller. Bu durum, vücuda yararlı olan bakterilerin işlevini yapamamasına neden olur.

Glutensiz Diyet Nedir?
Glutensiz diyet, çölyak hastaları için özel olarak hazırlanan bir beslenme programıdır. Öte yandan çölyak hastası olmayan ve gluten duyarlılığına sahip olan kişilerin de glutensiz diyete başlaması gerekmektedir.

Gluten ile Çölyak Hastalığı Arasındaki İlişki
Glutenli gıda ya da besinler tüketen bireyler, ince bağırsakta oluşan anlık reaksiyonlardan dolayı ciddi rahatsızlıklar yaşayabilir. Bu rahatsızlıklar şiddetli baş ağrısı, mide bulantısı, kusma ve karın ağrısı olarak sıralanabilir. Glutene hassasiyeti olan kişiler bu nedenle içeriğinde gluten proteini olan hiçbir gıdayı tüketmemelidir.

Gluten ile çölyak hastalığı arasındaki ilişki bu şekildeyken bireyler çölyak belirtilerini de merak etmektedir. Çocuklarda, yetişkinlerde ve bebeklerde farklı belirtilerle kendini gösteren çölyak hastalığında, ince bağırsakların iç kısmındaki hücrelerde iltihaplanma ve hasar oluşmaktadır. Yani besinlerin sindirimi gerçekleşmediği için şiddetli ağrılar yaşanabilmektedir. O halde çölyak hastalığının bebeklerdeki belirtilerini sıralayacak olursak;
  • İshal
  • Dışkıda yağlanma
  • Kilo kayıpları
  • Davranışsal belirtiler
  • Huysuz tavırlar
  • Karın ağrısı
  • Mide bulantısı şeklindedir.
Çocuklardaki çölyak belirtileri ise 1 yaşından itibaren aşağıdaki durumlarla ortaya çıkabilir;
  • Kusma
  • Kemiklerde zayıflık
  • Kronik ishal
  • İştah kaybı
  • Karın ağrıları
  • Diş problemleri
  • Deri sorunları
  • Kilo alamama
  • Dikkatte dağınıklık
  • Sürekli depresif ruh hali
Çocuklarda ve bebeklerde çölyak hastalığının ortak belirtileri ise mide bulantısı, kusma, gelişimde gerilik, demir eksikliği, ishal, kabızlık ve karın ağrısı olarak sıralanmaktadır.

Son olarak yetişkinlerdeki çölyak belirtileri;
  • Kemik ağrıları
  • Eklem ağrıları
  • Büyümede gerilik
  • Kaslarda zayıflık
  • Gaz sorunları
  • Kusma
  • İshal
  • Cilt döküntü ve kaşıntıları
  • İştahsızlık
  • Karın bölgesinde şişkinlik şeklindedir.
Gluten Intoleransı Nedir?
Bireylerde çölyak hastalığı olmamasına rağmen glutene karşı hassasiyet gösterilmesine gluten intoleransı adı verilir. Günümüzde kaç kişinin gluten intoleransına sahip olduğu net olarak bilinmezken yapılan tahminlerde insanların ortalama yüzde 13’ünün bu sorunla karşılaştığı düşünülmektedir. Depresyon, şişkinlik, karın ağrısı, ishal ve yorgunluk gibi belirtilerle karşılaşan bireylerin hızlıca çölyak testi yaptırmasında fayda var.

Gluten intoleransının olup olmadığını anlamak için kan testi ve ince bağırsak biyopsisinden yararlanılır. Bu testler sonucunda hastaya kolaylıkla teşhis konulabilir. Kan testinde en çok tTG-IgA adı verilen bir test uygulanmaktadır. İnce bağırsak biyopsisinde ise alınan doku örnekleri incenir ve hastaya teşhis konulabilir.

Gluten intoleransı olmayan bireyler bazen çölyaklı olduğunu düşünerek glutensiz diyete başvurabilir. Ancak doktor kontrolü olmadan ve kesin tanı konulmadan glutensiz diyet programına başlamak, sağlık açısından doğru değildir.

Gluten intoleransı aynı zamanda gluten duyarlılığı anlamına gelir. Buğdaya karşı alerjisi olanlarda hırıltı, nefes darlığı, bayılma ve kaşıntı gibi sorunlar da oluşabilir. Öte yandan gluten duyarlılığının tanısı için kan testi ve endoskopi yöntemine başvurulmaktadır.

Gluten İntoleransı Belirtileri Nelerdir?
Glutene karşı duyarlılığı olanlarda çölyak hastalığının gelişme riski çok yüksektir. Buna ek olarak gluten intoleransı belirtileri aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;
  • Eklem ağrıları
  • Anemi
  • Kronik yorgunluk
  • Cilt sorunları
  • Depresyon
  • Sindirim sistemi sorunları
  • Fibromiyalji
Diğer belirtiler ise;
  • Denge kaybı
  • Anlık ruh hali değişimleri
  • Düzensiz hormon seviyesi
  • Baş dönmesi
  • Migren
  • Romatizma
  • Odaklanma sorunları
  • Aşırı yorgunluk
  • Anksiyete
  • Kilo kayıpları
  • Solgunluk
  • Deride karıncalanma
  • Demir eksikliği anemisi
  • Aşırı gaz oluşumu
Gluten Ataksisi Nedir?
Gluten ataksisi genelde 50 yaşından sonra görülmektedir. Konuyla ilgili yapılan pek çok araştırmada nedeni belirlenemeyen ataksilerin genetik olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir. Gluten ile sinir hastalıkları arasındaki ilişkiden kaynaklanan bu durum, beyincikteki sinir hücreleri etkiler ve reaksiyonlara neden olur.

Glutenin Sebep Olduğu Hastalıklar Nelerdir?
Gluten proteininin neden olduğu hastalıklar;
  • Şizofreni
  • Hepatit
  • Fibromiyalji
  • Otizm
  • Dermatitis Herpetiformis
  • Depresyon
  • Menier hastalığı
  • Iga Nefropatisi
  • Endometriozis şeklindedir.
Glutensiz Yiyecekler Listesi
Gluten proteinine karşı hassasiyeti olanlara konulan çölyak tanısından sonra artık glutensiz diyet süreci başlayacaktır. Uzman doktorların hazırladığı bu diyette, glutensiz yiyecekler listesi sıralanmaktadır. Üstelik bu yiyecekler pek çok kategoride ayrıca incelenmektedir. Yazımızın devamında alt başlıklar halinde glutensiz yiyecekler listesini takip edebilirsiniz.

Glutensiz Tahıl Ürünleri

Buğday, arpa ve çavdarda yüksek oranda gluten bulunmaktadır. Ancak günümüzde rahatlıkla tüketilebilecek glutensiz tahıllar;
  • Pirinç
  • Mısır
  • Darı
  • Kara buğday
  • Patates unu
  • Pirinç unu
  • Soya fasulyesi
  • Darı
  • Keten bitkisi olarak sıralanır.
İçeriğinde bu tahılların olduğu ürünler satın alınırken mutlaka etiket kontrolü yapılmalıdır.

Glutensiz Yağlar

Yağlar da içeriği nedeniyle gluten proteiniyle desteklenmektedir. Ancak ev salçası, domates suyu, ceviz yağı, tohum yağları, organik ve saf yağlar, limon, bitkisel yağlar ve otla beslenen hayvanların iç yağında gluten bulunmamaktadır.

Glutensiz Et Ürünleri

Et ürünleri, gluten içermemektedir. Ancak salam, sosis, dilimlenmiş etler, tuzlanmış sığır eti, konserve et ve soğuk ette gluten bulunabilir.

Glutensiz Balık Ürünleri

Balık ürünlerinde de gluten bulunmamaktadır. Ancak un ile kızartılan balıklarda yoğun miktarda gluten bulunabilir.

Glutensiz Sebze ve Meyveler

Meyve ve sebzelerin doğal halde glutensiz olduğu bilinmektedir. Bu nedenle rahatlıkla tüketilebilir.

Glutensiz Süt Ürünleri

Süt ürünleri de rahatlıkla tüketilebilen besin kaynaklarındandır. Fakat aşağıda sıraladığımız ürünleri satın alırken dikkat edilmesi gerekir;
  • Eritilmiş peynir
  • Dilimli peynir
  • Puding
  • Krem şanti
  • Küf derili peynir
  • Koyu krema
  • Hazır meyveli yoğurtlar
  • Milk Shake
Glutenli Gıdalar Listesi
Gluten içeren gıdalar, çölyak hastalarının beslenme programında bulunmamaktadır. Bu kapsamda glutenli gıdalar;
  • Pizza
  • Simit
  • Hazır salçalar
  • Tüm hamur işleri
  • Ekmek
  • Dondurma külahı
  • Hazır çorbalar
  • Çikolata
  • Salam, sucuk, sosis
  • Tarhana ve irmik
  • Sos çeşitleri
  • Hazır krema sosları
  • Hamburger ekmekleri
  • Tüm bisküvi ve kurabiye türleri
  • Pasta çeşitleri
  • Şehriye
  • Erişte
  • Bulgur
  • Makarna
  • Alkolsüz malt içecekler
  • Likör, bira ve viski şeklinde sıralanabilir.
Çölyak hastalarının gluten içeren gıda ve besinlerden uzak durması gerekir. Ayrıca glutenli tahıl ürünlerine de dikkat edilmelidir. Çavdar, buğday ve buğday unu, kepek, arpa, sade un, irmik ve buğday nişastası içeren tüm gıdalarda da yoğun miktarda gluten proteini bulunmaktadır.