Çölyak Testi Nedir?

Glutensiz yaşamını paylaş
Diğer çölyaklılara faydalı olmak için bir şeyler yaz!
Hemen başla!

admin

Yönetici
Yönetici
2 Ara 2019
29
7
26
Çölyak testi, çölyak hastalığıyla ilgili belirtilerin ortaya çıkması durumunda teşhis amaçlı başvurulan bir uygulamadır. Genelde kan testi ve ince bağırsak biyopsisi ile yapılan çölyak testinde farklı uygulamalar da söz konusudur. İlk olarak şiddetli karın ağrısı ve mide bulantısında yapılması gereken çölyak testi ayrıca ailesinde çölyak hastalığı olan her bireyde uygulanmalıdır. Günümüzün en önemli sağlık problemlerinden biri olan çölyak, en çok genetik faktörlerden dolayı bireylerde karşılaşılan sağlık sorunlarındandır.
Çölyak testi sadece karın ağrısı ve mide bulantısından sonra yapılmaz. Eğer bireyde gluten duyarlılığı şüphesi var ise yine bu testlerden faydalanılabilir. Daha önceki zamanlarda bağırsak biyopsisi ile tanı konulabilen çölyakta artık kan tetkikleri yapılarak da teşhis konulabilmektedir. Ancak tüm bu bilgilerden önce hangi belirtilerde çölyak testi yapılmalıdır sorusunun yanıtları öğrenilmelidir.
Hangi Belirtilerde Çölyak Testine Başvurulmalı?
Çölyak hastalığı her yaş grubunda görülebilen bir sağlık sorunudur. Bu durumda bebeklerde, çocuklarda ve yetişkinlerde farklı belirtiler ortaya çıkabilir. Ancak en fazla kilo kaybı, karın ağrısı ve mide bulantısı şikayetleri sonucunda teste tabi tutulan bireyler için bazı belirtilerin çok daha şiddetli olabileceği unutulmamalıdır.
Yetişkinlerde çölyak testi gerektiren belirtiler;
  • Karaciğer hastalıkları
  • Kilo almada zorluk
  • Sürekli depresif ruh hali
  • Bezgin olma durumu
  • Eklem ve kemik ağrıları
  • Kansızlık
  • İştahsızlık
  • Karın bölgesinde şişlik
  • Kaslarda zayıflama
  • Şiddetli karın ağrısı
  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • Gaz sorunları
  • Kaslarda zayıflık
  • Lenfoma
  • Kalsiyum ve K vitamininde eksiklik
  • Bayanlarda düşük durumu
  • Kısırlık
  • Bağırsak kanseri
  • Cilt kaşıntıları
  • Sık sık tuvalete çıkma
  • Büyümede gerilik
  • Ciltte döküntüler şeklindedir.
Çocuklarda görülen çölyak belirtileri ise daha farklı olabilir. İştahsızlık başta olmak üzere karın ağrısı, sürekli huzursuzluk, kilo alma problemleri, kusma, enfeksiyonlar, boy uzamasında gerilik ve karın şişmesi gibi durumlarda çocuklarda hızlıca çölyak testine başvurulmalıdır. Ayrıca çocuklarda diş ve deri hastalıkları ile uzun süre devam eden ishal sonucunda teşhis konulması adına çölyak testi yaptırılmalıdır.
Son olarak bebeklerde ortaya çıkabilecek bazı belirtilerin ardından da teşhis süreci için doktora başvurulmalıdır. Bu belirtiler;
  • Protein, mineral ve yağ seviyesinde eksiklik
  • Huysuz tavırlar
  • Sürekli ağlama
  • İshal
  • Kilo kaybı
  • Mide bulantısı şeklindedir.
Bebeklerde hafif olarak seyredebilen çölyak hastalığı belirtileri, teşhisin konulmasını da zorlaştırabilir. Bu nedenle başlangıç aşamasında karbonhidrat, yağ, mineral, vitamin ve protein seviyeleri ölçülür. Ardından da kronik ishal ve dışkı renginin koyu olması durumunda bebeklere çölyak teşhisi konulabilir. Son olarak bazı davranışsal belirtiler de çölyak olup olmadığı hakkında fikir verebilir. Bebeğin aniden ağlaması ya da rahatsız tavırlar sergilemesi durumunda vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.
Bebek ve çocuklarda görülen çölyak belirtilerinin ortak özelliği, kronik ishal ile gelişmesidir. Ancak kilo kaybı durumu da gözetim altına alınarak teşhis ve tedavi sürecine başlanabilir.
Çölyak Tanısı için Uygulanan Testler
Yukarıda sıralanan belirtilerin tamamının ya da bir kısmının ortaya çıkmasından sonra hastanın muayene süreci başlar. Bu aşamada kolesterol kontrolü yapılır. Ayrıca B12 vitamini başta olmak üzere hastanın kalsiyum ve diğer vitamin değerlerine bakılmaktadır. Genelde gaita tahliliyle kısa sürede teşhis konulabilir.
Hastaya yapılacak kan testlerinde IgA ve IgG adı verilen antikorların hangi düzeyde olduğu kontrol edilmektedir. Bu değerlerden birinin eksikliği durumunda da yine çölyak teşhisi konulacaktır. Antikor eksikliği yaşayan hastaların mevcut test sonuçlarına göre diğer test aşamalarına geçiş süreci söz konusu olmayabilir. Ancak doktorlar emin olmak için endoskopik biyopsi talep edebilir.
Çölyak Testlerinin Yapılma Amacı Nedir?
Çölyak testleri sadece çölyak hastalığı için değil, glutene duyarlılığın hangi seviyede olduğunun kontrol edilmesi amacıyla yapılmaktadır. Günümüzde geliştirilen pek çok kan testi ile bağırsaklardaki gluten duyarlılığı tespit edilebilir. Ayrıca gıdaların bağırsaklarda meydana getirdiği olumsuz durumlarla ilgili bilgilere de ulaşılabilir.
Genelde kan testleriyle başlayan çölyak teşhis sürecinde bağırsak biyopsisinin önemi büyüktür. Kan testlerinde çölyak rastlanmayan hastalarda genelde biyopsi ile tanı konulabilmektedir. Öte yandan gelişen teknolojiler sayesinde artık çölyak için ön tanı testleri uygulanarak hastalar için hızlı tedavi süreci başlatılabilmektedir.
Endoskopik Biyopsi Testi Nedir?
Tam tanı koyma aşamasında endoskopik biyopsiden faydalanılır. İnce bağırsağın detaylı bir şekilde incelenmesi sayesinde hastalara çölyak testi konulabilir. Bu aşamada bağırsağın belirli bir kısmından dokular alınır. İnce bağırsaktan alınan mukozalar daha sonra incelenir. Numunelerin boyanmasıyla beraber mikroskobik inceleme aşamasına geçilecektir. İnceleme sonucunda hastanın ince bağırsağında çölyak olup olmadığı konusunda detaylı verilere ulaşılacaktır.
İnce bağırsaktan genelde 4 – 5 biyopsi örneği alınır. Tek bir mukozanın incelenmesi, kesin çölyak tanısı için yeerli olmayabilir. Diğer testlerin negatif, biyopsinin pozitif sonuçla karşılık vermesi dahilinde hastalardan yeni bir biyopsi talep edilebilir.
Endoskopik biyopsi aynı zamanda çölyak biyopsisi olarak adlandırılabilir. Bu işlem, doku ve kan testlerinin pozitif çıkması sonucunda talep edilir. Çölyak düzeyinin anlaşılmasına ve vücutta ne şekilde yayıldığının görüntülenmesini sağlayan çölyak biyopsisinde hastaya detaylı bilgiler uygulamadan önce verilmektedir. Ayrıca işlemden önceki 6 – 7 saat boyunca herhangi bir tüketim yapılmayacağı da hastaya hatırlatılır. Elbette kan sulandırıcı ilaçlar da vücuda alınmamalıdır.
Biyopsi alınmadan önce endoskop borusu hazırlanır. Bu boru ağızdan verilir ve ince bağırsağa kadar indirilir. Borunun ince bağırsağa ulaşmasıyla beraber bölgeden farklı doku örnekleri alınmaktadır. Çok kısa bir sürede tamamlanan çölyak biyopsisi örnekleri, mikroskobik ortamda incelendikten sonra hastaya teşhis konulabilir.
Bazı bireyler bu işlemden dolayı tedirginlik yaşayabilir. Ancak 10 ile 15 dakika arasında tamamlanan bu uygulamadan sonra hastalar gündelik yaşamına geri dönebilir. Doktorlar patolojik incelemenin ardından hastalara detaylı bilgi vermiş olacaktır. Ancak biyopsi işleminin ardından kramp, terleme, ateş ve karın ağrıları yaşanabilir. Bu durumlar kısa süreli yan etkiler olarak bilinmektedir.
Çölyak Tanısı için Uygulanan Kan Testleri
En az biyopsi kadar önemli olan kan testlerinde şu uygulamalar mevcuttur;
  • Doku Transglutaminaz Antikoru
  • Anti Retikülin Antikoru
  • Anti Gliyadin Antikoru
  • Anti Endomysial Antikor
Söz konusu uygulamaların her biri kandaki farklı oranlar için tercih edilmektedir. Bu testlerle ilgili açıklamalar ise aşağıda paylaşılmıştır.
Anti Endomysial Antikor testi: Bu uygulamada kandaki reaksiyon miktarları ölçülür. Endomisyum, kandaki ince bağlı dokulardır. Antikorların gelişimine neden olan bu dokular sayesinde bireylere çölyak tanısı konulabilir.
Anti Retikülin Antikoru testi: Kandaki retikülin antikor seviyesine göre hastalara tanı konulmaktadır.
Doku Transglutaminaz Antikoru testi: Kanda bulunan birtakım enzimlerle bireyin çölyak olup olmadığı anlaşılabilir.
Anti Gliyadin Antikoru: Gliyadin proteininin kandaki seviyesini ölçmek için kullanılır.
Çölyak Hastalığının Teşhisinde Biocard Testi
Biocard testi, çölyak şüphesiyle doktora başvuran bireyin parmağından alınan kan damlasıyla hastanın antikor düzeyine bakılır. Yani bir çeşit antikor testi olarak bilinir. Biocard testi sadece doktorlar tarafından değil evde de bireyler tarafından kolayca uygulanabilir. Biocard testinin sonucu yaklaşık olarak 5 – 10 dakika sonra ortaya çıkacaktır. Ancak evde yapılan uygulamalarda test sonucunun mutlaka doktor ile paylaşılması önemlidir. Bu uygulama için test kartuşuna damlatılacak kan ile beraber kısa sürede çölyak teşhisi konulabilmektedir.