Çölyak Tedavisi Var mı?

Glutensiz yaşamını paylaş
Diğer çölyaklılara faydalı olmak için bir şeyler yaz!
Hemen başla!

admin

Yönetici
Yönetici
2 Ara 2019
29
7
26
Gluten proteinine karşı ince bağırsağın verdiği tepkime sonucunda oluşan hastalığa çölyak denir. Günümüzde çölyak hastalığının tedavisi var mı şeklinde çok sayıda araştırma yapılmaktadır. Ancak çölyak tedavisi konusunda uygulanacak tek şey, glutensiz beslenme programıdır. Hastalara çölyak teşhisinin konulmasının hemen ardından glutensiz diyet hazırlanır ve bu uygulama yaşam boyu devam eder. Çölyak tedavisine başlanmadan önce ise hastalara uygulanacak teşhis yöntemleri de bilinmelidir.
Çölyak Teşhisi Nasıl Konur?
Çölyak hastalığı en çok genetik faktörlerden kaynaklı olarak ortaya çıkar. Ülkemizde pek çok kişinin çölyak hastası olduğu bilinir. Ayrıca tanı konulma sürecinde yararlanılan teknikler, hızlı bir şekilde kişinin çölyak olup olmadığını ortaya çıkarmaktadır.
Çölyak tanısından önce ilk olarak bireylerdeki demir seviyesine bakılır. Çocuklarda da ortaya çıkabilen bu hastalıkla ilgili herhangi bir gıda alerjisinin olup olmadığı ve kemik erimesi vakalarına karşı da hastaya sorular yöneltilir. Haliyle gıda alerjisi, bireylerde çölyak oluşma riskini artırmaktadır. Çocuklarda ayrıca vitamin eksikliği var ise çölyaktan şüphe duyulabilir.
İnce bağırsak hastalığı olarak adlandırılan çölyak, vücudun kendi hücrelerine zarar vermesiyle oluşur. Hastalığa yakalananlarda bağışıklık sistemi oldukça zayıftır. Bu nedenle glutenli gıdaların tüketilmesi durumunda hızlıca etkiler görülmeye başlanır. Hastalardaki genetik yatkınlık da çölyak teşhisinin konulma sürecinin hızlandırır. Ailesinde çölyak olanlarda ve sağlıklı bireylerde çölyak teşhisi için şu uygulamalardan yararlanılır;
  • Endoskopik inceleme
  • Anti-tTH antikoru
  • HLA doku testleri
HLA Doku Testi
Vücudunda HLA-DQ2 / DQ8 doku grubu bulunmayanların çölyak’a yakalanma riski düşüktür. Günümüzde bir doğrulama testi olarak karşımıza çıkan bu testlerin maliyetli olduğu bilinir. Tanısal sürecin zor olması durumunda başvurulan HLA doku testlerinin ayrıca tam teşekküllü hastanelerde yapıldığı bilinmektedir.
Endoskopik İnceleme
Bağırsak biyopsisi olarak bilinen endoskopik duodenum biyopsisi ile çölyak teşhisi kısa sürede konulmaktadır. Ayrıca kandaki antikor seviyesi yüksek olan hastalarda endoskopik incelemenin yapılması şarttır. Alınan biyopsilerin patoloji bölümünde değerlendirilmesinden sonra gerekli tanı konularak glutensiz diyete başlanabilir.
Anti-tTG Antikoru
Teşhis sürecindeki en önemli tanı konma uygulamasıdır. 2 yaşından büyük çocuklarda da tercih edilir. Hastaya serumla yapılacak müdahale ile beraber kandaki IgA düzeyine bakılmaktadır. Tüm kan düzeyleri de araştırıldıktan sonra hastaya çölyak teşhisi konulabilir.
Kimler Çölyak Testi Yaptırmalı?
Çölyak testini yaptırabilecek kişiler, sınıflandırılmıştır. Yani aşağıda sıralayacağımız hastalık ve rahatsızlıklara sahip olanların mutlaka çölyak testi yaptırması gerekmektedir.
  • B12 vitamin eksikliği olanlar
  • Boyda kısalık sorunu yaşayanlar
  • Kilo kaybı olanlar
  • Demir eksikliği tespit edilenler
  • Kısırlık sorunu yaşayan bireyler
  • Karın bölgesinde şişkinlik yaşayanlar
  • Bağırsak emiliminde sorun olduğu düşünülen bireyler
  • Kronik ishal problemi olanlar
  • Ergenlikte gecikme yaşayanlar
  • Tip 1 diyabet hastaları
  • Ailesinde çölyak hastalığı olanlar
  • Down sendromlu çocuklar
Çölyak Tedavisine Nasıl Başlanır?
Çölyak tedavisi sürecinde tanı konulan hastalar için özel bir beslenme programı hazırlanacaktır. Yazımızın devamında çölyak tedavisinde tüketilebilecek gıdaları da sizlerle paylaşmış olacağız. Öte yandan çölyak tedavisinde yaşam boyu diyet uygulaması geçerli olduğu için buğday, arpa, yulaf ve çavdar ile üretilen gıdaların tamamı yasaklanmıştır. Hastalar ayrıca dışarıdan hazır olarak satın alacakları tüm ürünlerde de ‘glutensiz’ ibaresini görmeden alışveriş yapmamalıdır. Çünkü glutenli gıdalar, çölyaklılarda anlık tepkimeye neden olarak kusma, şiddetli baş ağrısı, karında şişlik ve mide bulantısı gibi sorunları beraberinde getirmektedir.
Çölyak Tedavisinde Tüketilebilecek Besinler
Çölyak tedavisinde hastaların tüketebileceği besinler, kategorilere ayrılarak incelenmelidir. Süt ve süt ürünleri, et ürünleri, tahıllar, yağ ve çeşniler ile nişastalı ürünler arasından seçilecek birçok ürün, glutensiz diyet programında yer alabilmektedir. Bu konuda ilk olarak nişastalı glutensiz yiyecekleri sıralayacak olursak;
  • Soya
  • Fasulye
  • Kinoa
  • Ararot
  • Keten tohumu
  • Pirinç
  • Patates
  • Chia şeklindedir.
Çölyaklıların beslenme programında bu ürünlerin tüketilmesi, herhangi bir yan etkiye neden olmamaktadır. Ayrıca çölyak tedavisi boyunca hastaların tüm sebze ve meyveleri rahatlıkla tüketebileceği unutulmamalıdır. Yazımızın devamında, diğer ürün gruplarında tüketilebilecek besinler paylaşılmıştır.
Süt ve Süt Ürünleri
Hazır süt ürünlerinin ve aşağıda paylaşacağımız grupların dışında süt ve süt ürünleri çölyaklılar tarafından tüketilebilir. Riskli ürün grupları;
  • Dilimlenmiş hazır peynirler
  • Küf derili ve damarlı peynirler
  • Koyu kremalar
  • Krem şanti
  • Hazır pudingler şeklindedir.
Bunlara ek olarak yine hazır satılan yoğurtlar ve milk shake tarzı ürünlerin de tüketilmemesi gerekir.
Glutensiz tahıl kategorisinde de çölyak diyeti için tüketilebilecek besinler bulunmaktadır. Mısır, unsuz ekmek, darı, pirinç ve pirinç unu, patates unu, kara buğday ve soya fasulyesi ile keten bitkisi, çölyaklılar için sorun oluşturmamaktadır. Öte yandan çölyak tedavi sürecinde organik yağlar, ceviz yağı, tohum yağları ve saf zeytinyağı tüketimi uygundur.
Et ve Balık Ürünleri
Glutensiz diyet programında et ve balık ürünleri sıkça yer almaktadır. Ancak unla kızartılmamış balıkların yanı sıra salam, sucuk, sosis, konserve etler ve hazır soğuk et, çölyak tedavisi sürecinde yasak olan ürün gruplarıdır. Bu ürünlere tuzlanmış sığır eti de dahildir.
Çölyak tedavisi boyunca hastalar ıspanak, marul, brokoli, pazı, rezene, soğan, maydanoz ve tere gibi sebzeleri tüketebilir. Ayrıca şalgam, salatalık, enginar, sarımsak, yeşil fasulye, pırasa, beyaz lahana, mantar, patlıcan, yeşil biber ve turp gibi sebzeleri tüketebilir. Domates ve patlıcan da glutensiz sebzeler olarak bilinmektedir. Son olarak meyve kategorisinde yer alan tüm ürünler de çölyak tedavisi boyunca sorunsuz olarak tercih edilebilir.
Çölyak Tedavisinde Tüketilmesi Yasak Olan Besinler
Yaşam boyu diyet uygulamasında yer almayan ve hastaların da herhangi bir şekilde tüketmemesi gereken besin ve ürünler aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;
  • Unlu ve hazır çorbalar
  • Unlu tatlı türleri
  • Simit
  • Gofret
  • Dondurma
  • Kraker
  • Bisküvi çeşitleri
  • Buğday
  • Arpa
  • Yulaf
  • Çavdar
  • Ketçap
  • Hazır salçalar
  • Börek
  • Kek
  • Pasta
  • Çikolata
  • Kuskus
  • Tarhana
  • Sos türleri
  • Cips
  • Lokum
  • Kabartma tozları
  • Salata sosları
  • Bira ve diğer malt bazlı içecekler
  • Aromalı kahveler
  • Pane harcı
  • Tuzlu ve soslu kuruyemişler
  • Unlu tavuk ve balık ürünleri
Sıralanan bu ürünlerin tamamının glutensiz olanları da üretilmektedir. Haliyle hastalar glutensiz markalar ya da glutensiz ürünler araştırması yaparak hangi markadan yararlanması gerektiğini öğrenebilir.
Çölyak Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Hastalığın tedavi edilmemesi farklı sorunları beraberinde getirmektedir. İnce bağırsak ile beraber vücuttaki diğer organlarda olumsuz etkiler bırakabilen çölyak hastalığında yaşam kalitesinin düşmesi de söz konusudur. Yani çölyak diyeti yapmayan bir bireyin sürekli yakınmalara neden olduğu ve göz kuruluğu, şeker hastalığı, karın şişliği ve cilt yaraları gibi sorunlarla karşılaşacağı unutulmamalıdır.
Bu sonuçlarla beraber hastalığın tanı sürecinden hemen sonra glutensiz diyete başlanması şarttır.
Çölyak tedavisi için ABD’de başlatılan çölyak aşı çalışmaları devam etmektedir. 2022 yılında piyasada olması beklenen bu aşının amacı, çölyak semptomlarını ortadan kaldırmaktır. Ancak konuyla ilgili yetkililerden henüz detaylı bir açıklama yapılmamıştır.