Çölyak Hastalığı Nedir?

Glutensiz yaşamını paylaş
Diğer çölyaklılara faydalı olmak için bir şeyler yaz!
Hemen başla!

admin

Yönetici
Yönetici
2 Ara 2019
2
1
1
Gluten proteinine karşı ince bağırsağın geliştirdiği hassasiyet, çölyak hastalığı olarak adlandırılır. Günümüzdeki ciddi sindirim problemlerinden biri olan çölyak, yaşam boyu diyet gerektirir. Bu nedenle hastaların glutensiz gıdalarla beslenmesi şarttır. Ayrıca çölyak hastalığının herhangi gibi tedavisi olmadığı için ortaya çıkan belirtilerle beraber kısa bir süre içerisinde muayene olunmalı ve çölyak diyetine başlanmalıdır.
Çölyak Hastalığı Neden Olur?
Çölyak hastalığının ortaya çıkmasındaki en büyük neden, glutenli gıdaların tüketilmesidir. Ekmek, makarna, bisküvi çeşitleri ve tahıl ürünleri bolca gluten içermekte ve bağışıklık sisteminde bozulmalara neden olmaktadır. Bağışıklık sistemi bu aşamada sağlıklı hücrelerle zararlı hücreler arasında bir tercih yapmak durumunda kalacağı için vücut tarafından yeni bir bağışıklık sistemi oluşturulur. Son süreçte ise gluten proteini artık tehlikeli bir faktör olarak algılandığından dolayı vücudun vereceği tepkiler de farklı olmaktadır.
Çölyak hastalığı için bazı risk grupları bulunmaktadır. Yani bazı hastalıkların oluşması, çölyak problemine neden olabilir. Bu hastalık ve risk grupları;
  • Bağırsak kanseri
  • Turner sendromu
  • Lupus
  • Addison hastalığı
  • Down sendromu
  • Tip 1 diyabet
  • Karaciğer problemleri
  • Tiroid hastalığı
  • Romatoid artrit şeklinde sıralanmaktadır.
Bağırsaklarda sindirimi sağlayan villus kılçıkları, bağırsağın alanını artırır. Gıdaların sağlıklı bir şekilde sindirilmesinde görev alan bu kılçıklar, çölyak oluşumuyla beraber iltihaplanmaya neden olur. İltihaplanmalarla beraber kılçıklarda düzleşme yaşanır ve artık bağırsaklar görevini yapamaz hale gelir. Haliyle gluten içeren besinler sindirilemediği için hastalarda birtakım sorunlar ortaya çıkacaktır.
Çölyak hastalığı neden olur sorusuyla ilgili olarak çevresel durumlar, kalıtsal faktörler ve aşırı yulaf tüketimi yanıtı da verilebilir. Öncelikle yulaf, birçok tahıl ürününde yer alan bir gıdadır. Çölyak’ı tetikleyen bu gıdanın hafif dereceli belirtilere neden olduğu unutulmamalıdır. Çevresel faktörlere bakıldığında ise çocukların bebeklik döneminde glutenli gıdalarla beslenmesi durumu önemlidir. Glutenli gıdaların çocuklarda tüketimi, ilerleyen dönemlerde hastalığın ortaya çıkmasına neden olabilir. Haliyle bebeklere doğumdan sonraki ilk 6 ay boyunca gluten içeren besinler verilmemelidir.
Kalıtsal durumlar da çölyak hastalığını ciddi anlamda tetikler. Elbette günümüzdeki pek çok hastalık genetik olarak ailedeki diğer bireylere geçmektedir. Bu durum, ailesinde çölyak hastalığı olanlar için ciddi bir risk taşıyacaktır. Yapılan araştırmalarda, bağışıklık sistemini geliştiren bazı genlerin, çevresel faktörlerle birleşerek çölyak hastalığına neden olduğu görülmüştür.
Glutenli Gıdalar Hangileri?
Gün içerisinde tüketilen pek çok gıdada gluten bulunmaktadır. Bu nedenle hastaların hiçbir şekilde tüketemeyeceği besin ve gıdalar aşağıdaki gibi sıralanabilir;
  • Kızartmalar
  • Çörek
  • Tüm hamur işleri
  • Bisküvi türleri
  • Şekerlemeler
  • Bira
  • Ekmek
  • Tahıl ürünleri
Çocuklarda Çölyak Hastalığı Belirtileri
Çocuklarda çölyak belirtileri oldukça şiddetli bir süreci beraberinde getirmektedir. Öncelikle bu belirtiler sırasıyla;
  • Depresif ruh hali
  • Diş hastalıkları
  • Deride gözlemlenen sorunlar
  • Aşırı kilo kayıpları
  • Kemiklerin zayıflaması
  • Aşırı yorgunluk
  • İshal
  • İştahsızlık
  • Dikkat bozukluğu
  • Demir seviyesinde düşüklük şeklinde sıralanabilir.
Yetişkinlerde Çölyak Hastalığı Belirtileri
Çölyak hastalığının ilk belirtileri şu şekilde sıralanmaktadır;
  • Aşırı sinirlilik
  • Sürekli depresyon
  • Kusma
  • Midede gaz sancıları
  • Demir eksikliği
  • Kansızlık
  • Karın ağrıları
  • El ve ayak bölgelerinde karıncalanma
  • Kemik ağrıları
  • Eklem ağrıları
  • Dilde parlaklık
Bu belirtilere ek olarak ilerlemiş olan çölyak hastalığında çok daha şiddetli belirtilerle karşılaşılabilir. Bu belirtiler;
  • Kansızlık hali
  • Mide ülseri
  • Aşırı mide bulantısı
  • Midede yanma ve kramplar
  • Cilt kaşıntısı ve döküntüsü
  • Bağırsaklarda kuruma
  • Vitamin seviyelerinin sürekli düşük çıkması
  • Ağız ülseri
  • Kadınlarda regl düzensizliği
  • Kemiklerde kırılganlık hali şeklinde sıralanmaktadır.
Çölyak Hastalarının Tüketemeyeceği Besinler
Çölyak hastaları glutenli ürünlerin hiçbirini tüketemez. Haliyle çölyak hastalığı konusunda teşhis konulan hastaların öncelikle hazır gıdaları da tüketemeyeceği bilinmelidir. Yani;
  • Hazır soslar
  • Hazır salçalar
  • Gofret
  • Börek
  • Dondurma
  • Yulaflı ürünler
  • Baharatlar
  • Kek gibi ürünler tüketilememektedir.
Bunlara ek olarak aromalı kahveler, gıda nişastası, pastırma, kızartma tavuk, kremalı sebzeler ve pirinç şurubu gibi ürünlerin de çölyak hastaları tarafından tüketilmemesi gerekecektir. Öte yandan çavdar ve arpadan yapılan tüm ekmek türleri, çölyaklılar için yasaklanmıştır. Özet olarak içeriğinde gluten olan tüm ürünler çölyaklılarda yasak olmakla beraber gıda tüketiminde her zaman glutensiz ürünlerden yararlanılacaktır.
Çölyak hastalığında tahıl bazlı ürünler tüketilemeyeceği için irmik, dondurma külahı, bulgur, yarma, kuskus ve malt içerikli tahıllar da tüketilemeyecektir. Bu yüzden çölyak hastaları hangi besinleri tüketemez sorusuyla ilgili sıralanan besin gruplarına her zaman dikkat edilmelidir.
Çölyak Hastalarının Tüketebileceği Besinler
Çölyaklılar, içeriğinde gluten olmayan tüm besinleri tüketebilir. Bunlar;
  • Yumurta
  • Reçel
  • Zeytin
  • Sebze ve meyveler
  • Unsuz olarak hazırlanan tavuk, et ve balık ürünleri şeklindedir.
Ayrıca glutensiz tahıl kategorisinde olan amarant, kinoa, pirinç, karabuğday ve darı da çölyak hastalarının tüketebileceği besinler arasında yer almaktadır. Ek olarak fasulye, bezelye ve mercimek gibi bakliyatlar da rahatlıkla tüketilebilir.
Çölyak Tanısı Nasıl Konur?
Çölyak belirtilerinin yaşanması ya da çok hafif seyretmeye başlaması durumunda hastalardan bazı tetkikler talep edilir. Uzun yıllar herhangi bir çölyak belirtisinin görülemeyeceği durumlar da bulunmaktadır. Ancak kusma, ishal, karın şişliği ve karın ağrısının sürekliliği halinde hızlı bir şekilde muayene sürecine dahil olunmalıdır.
Çölyak tanısı nasıl konur konusunda hastadan ilk olarak kan testleri talep edilir. Daha sonra dışkı testi de yapılmaktadır. Bunlara ek olarak vücuttaki tüm maddelerin kan seviyeleri ölçülecektir. Bu maddeler magnezyum, proteinler, potasyum, kalsiyum ve demir olarak sıralanabilir. Tanının kesin olarak konulması için mutlaka bağırsak mukoza biyopsisi yapılmalıdır. Son olarak BT yani bilgisayarlı tomografi yapılarak hastalığın teşhisi rahatlıkla konulabilir.
Çölyak Tedavi Edilmezse Hangi Riskler Oluşur?
Çölyak hastalığıyla ilişkili olan birçok hastalık bulunmaktadır. Bunların yanı sıra çölyak tedavi edilmezse ne olur sorusunun yanıtları olarak aşağıdaki risk ve hastalıklarla karşılaşılabilir;
  • Kadınlarda düşük ve kısırlık
  • Demir eksikliği
  • Emilim bozuklukları
  • Kalsiyum ve K vitamini eksikliği
  • Metabolik kemik hastalığı
  • Kalın ve ince bağırsak kanseri
  • Sürekli depresyon
  • Folik asit ve B12 vitamini eksikliği
  • Lenf bezi kanseri
Çölyak hastalığı tedavisi sadece yaşam boyu glutensiz diyettir. Bu nedenle tedavi sürecinde doktorun hazırlayacağı özel diyet uygulamasına hemen başlanmalıdır. Bu diyetin yanı sıra yine uzman bir diyetisyenle görüşme yapılmalı ve diyetin nasıl devam edeceği öğrenilmelidir.
Günümüzdeki hemen hemen her gıdada gluten proteini yer almaktadır. Hastaların bu proteinden uzak durması ve glutensiz diyeti sürdürmesi önemlidir. Son olarak glutene duyarlılığın başladığı andan itibaren yukarıda sıralanan glutenli besinlerin tüketimi sonlandırılmalıdır. Glutenli besinlerin tüketilmesi durumunda bağırsaklar glutene hızlı bir şekilde tepki vereceği için şiddetli baş ağrıları, sürekli kusma ve şiddetli karın ağrıları yaşanacaktır.
 
  • Like
Tepkiler: nuran