Çölyak Hastalarının Beslenmesi Nasıl Olmalı?

Glutensiz yaşamını paylaş
Diğer çölyaklılara faydalı olmak için bir şeyler yaz!
Hemen başla!

admin

Yönetici
Yönetici
2 Ara 2019
29
7
26
Gluten proteinine karşı ince bağırsağın tepki göstermesi sonucunda oluşan hastalığa çölyak hastalığı denir. Buğday, arpa ve çavdar gibi ürünlerde bulunan glutenin, ince bağırsak hastalığına dönüşmesiyle yaşanan çölyak, yaşam boyu diyet gerektiren bir rahatsızlıktır. Ancak bu diyet sıradan bir uygulama olmamakla beraber hastalar için glutensiz ürünlerin bir araya geldiği seçeneklerden oluşmaktadır. Çölyak’ın dünya üzerinde en çok görüldüğü yerler Avustralya, Kuzey Amerika ve Kuzey Avrupa ülkeleridir. Türkiye’de de ciddi anlamda çölyak rahatsızlığı yaşayan bireylerin olduğu bilinmektedir.

Çölyaklıların Mutfakta Dikkat Etmesi Gerekenler
Çölyak hastaları sadece beslenme sürecinde değil, mutfakta yemek hazırlarken de bazı durumlara dikkat etmelidir. Çünkü çölyak hastalarının beslenmesi nasıl olmalı sorusuyla ilgili olarak, mutfakta hazırlanacak yemeklerin sağlıklı ve glutensiz olması şarttır. O halde hastaların mutfakta yemek hazırlama sürecinde ya da malzeme kullanımında dikkat etmesi gereken durumlar şu şekilde olmalıdır;
  • Unlu yiyecekler için kullanılan kızartma yağları yeni bir yemek için kullanılmamalıdır.
  • Glutenli makarna gibi ürünlerin pişirilmesi için kullanılan suyun yeniden kullanılmaması önemlidir.
  • Glutensiz gıdaların mutfakta farklı bir alanda muhafaza edilmesi gerekir.
  • Mutfaktaki kesme tahtaları ve yufka açma malzemeleri sadece glutensiz ürünlerde kullanılmalıdır.
  • Fırın için kullanılacak tepsilerin pişirme kağıtlarıyla beraber kullanılması gerekmektedir.
  • Ekmek ya da pasta pişirme kaplarının renkli olması önemlidir.
  • Bulaşık bezleri, sünger veya el bezinin herhangi bir un ya da un tozuyla temas etmemesi gerekir.
  • Yemek pişirmeden önce mutfaktaki tüm ürünlerin temizlenmesi şarttır. Bu ürünler tezgahlar başta olmak üzere tepsi, fırın ve yemek kaşıkları olabilir.
Çölyak Hastalığında Beslenme Süreci
Çölyak hastalarına glutensiz diyet programı verilmeden önce çölyak tanısı konulması gerekir. Bu aşamada yapılacak kan tetkikleri, MR görüntüleme ve bağırsak mukozası biyopsisinden sonra tanı konulan hastalara doktor tarafından glutensiz diyet programı verilir. Arpa, buğday ve yulaf içerikli tüm gıdalardan uzak durması gereken çölyak hastaları et ürünleri, meyve, sebze ve bazı süt ürünlerini tüketebilir. Ayrıca bu diyetin ömür boyu uygulanması gerekecektir.

Çölyak Hastalarının Öğünlerde Tüketebileceği Gıda ve Besin Grupları
Çölyak hastaları için kahvaltı, öğle yemeği, ara öğün ve akşam yemeğinin dışında tüm besin gruplarında tüketebilecekleri besinler bulunmaktadır.

Kahvaltıda Tüketilebilecek Besinler: Bir çölyak hastası kahvaltıda biber, omlet, fındık, yeşil biber, salatalık, haşlanmış yumurta, badem ve ceviz tüketebilir. Buna ek olarak glutensiz unla yapılan kekler de rahatlıkla tüketilebilir. Ek olarak glutensiz gevrekler ve yine meyveli yarım yağlı yoğurt tercih edilebilir.

Öğle Yemeğinde Tüketilebilecek Besinler: Sebze ve et yemeklerinin tüketilebileceği öğle yemeğinde ayrıca kinoalı pilav, ızgara et, glutensiz makarna ve meyve suyu tüketilebilir.

Ara Öğünde Tüketilebilecek Besinler: Çölyaklılar ara öğünde sebze yemekleri, meyveli yoğurt, fındık ve badem ile beraber sütlü tatlı ve kuru meyve tüketebilir.

Akşam Yemeğinde Tüketilebilecek Besinler: Çölyak hastaları bu süreçte daha çok balık ve tavuk yemeklerini tercih edebilir. Buna ek olarak glutensiz ekmeği de tüm öğünlerde tüketebilmektedir.

Çölyaklıkların Tüketebileceği Gıdalar Hangileri?
Çölyak hastaları sağlıklı yağlar başta olmak üzere meyve ve sebzeler, yalın proteinler, kuruyemiş ve tohumlar, süt ürünleri, kepekli tahıllar ve fasulye gibi gıdaları tüketebilir. Bunlara ek olarak aşağıda tüm besin grupları arasından tüketilebilecek ürünler paylaşılmıştır.

İçecekler: Çay ve kahve, glutensiz içecekler arasındadır. Fakat bu ürünlerin doğal halinde gluten yer alır. Bu nedenle glutene duyarlılığı olan bireylerin sadece çay çekirdeği veya yapraklarından yapılan içecekleri tercih etmemesi gerekir. Ek olarak soda, sporcu içecekleri ve meyve sularında da gluten yer almamaktadır. Ancak bu tür ürünleri satın alırken mutlaka etikete bakılması önemlidir.

Tatlılar: Çölyak hastaları glutensiz dondurma ve çikolatayı rahatlıkla tüketebilir. Ancak çoğu zaman bu ürünlerin hazırlanma sürecinde birçok farklı madde bir araya geldiği için yine satın alırken etiket kontrolünün yapılması şarttır.

Sos, Çeşni ve Baharatlar: Kuru baharat, mayonez ve hardal dışındaki çeşnilerin tamamında gluten yer alır. Buna ek olarak aromalı hardal tüketilmemesi de önemlidir.

Kepekli Tahıllar: Tahıl ürünlerinin neredeyse tamamında gluten proteini bulunmaktadır. Ancak pirinç, kino ve darıda herhangi bir gluten içeriği yer almamaktadır. Bu yüzden tercih edilecek kepekli tahılların da özenle seçilmesi gerekir.

Un: Çölyak hastalarının tüketebileceği un çeşitleri;
  • Badem unu
  • Mısır unu
  • Patates unu
  • Kahverengi pirinç unu
  • Nohut unu
  • Hindistan cevizi unu olarak sıralanabilir.
Fasulye ve Bezelye: Çölyaklılar bakliyat seçerken fasulye ve bezelyeden rahatlıkla yararlanabilir. Fakat bezelye ve fasulyenin sadece doğal hali glutensizdir.

Süt Ürünleri: Keçi yoğurdu ve sütü başta olmak üzere keçi peyniri veya koyun peyniri, çölyaklıların tüketebileceği süt ürünleri arasındadır. Bu ürünlerin genel sağlığı da olumlu yönde etkilediği unutulmamalıdır.

Sebze ve Meyveler: Meyve ve sebzelerin sağlıklı bir yaşam için mutlaka tüketilmesi gerektiği unutulmamalıdır. Doğal ortamda glutensiz olarak yetişen bu ürünlerin ciddi bir antioksidan olduğu da unutulmamalıdır. Ancak kurutulmuş, konserve edilmiş veya dondurulmuş olan meyve ve sebzelerin çölyaklılar tarafından tüketilmemesi gerekir. Glutensiz meyveleri sıraladığımızda;
  • Kayısı
  • Kızılcık
  • Kavun
  • Limon
  • Kivi
  • Elma olarak sıralayabiliriz.
Aynı durum sebze tüketimi için de geçerlidir. Hastaların rahatlıkla tüketebileceği sebzeler ise şu şekilde sıralanabilir;
  • Lahana
  • Soğan
  • Kereviz
  • Tüm yeşillikler
  • Patlıcan
  • Havuç
  • Yeşil fasulye
  • Kuşkonmaz
  • Kereviz
  • Patates
  • Ispanak
Kuruyemiş ve Tohumlar: Bazı tohum ve kuruyemişler, çölyak hastalarının karşılaşabileceği semptomları azaltabilmektedir. Bu nedenle kabak çekirdeği, keten tohumu, ayçiçeği, susam, badem ve chia tohumu rahatlıkla tüketilebilir. Ayrıca glutensiz fıstık ve çekirdek de tercih edilebilecek ürünler arasındadır.

Proteinler: Çölyaklılar, protein tüketiminde her zaman yalın proteinleri tercih etmelidir. Bu kapsamda Omega3 proteini ile beraber çimle beslenen sığırların etinde ve otla yetiştirilen kümes hayvanlarından elde edilen yumurtada yalın protein yer almaktadır.

Yağlar: Bazı yağlar sağlıklı yağ kategorisinde incelenebilir. Üzüm çekirdeği yağı, Hindistan cevizi yağı, kenevir yağı, keten tohumu yağı ve avokado yağının glutensiz diyette tüketilmesi uygundur.

Çölyak hastalarının beslenme sürecinde tüketebileceği gıda ve besin grupları bu şekildedir. Günümüzdeki pek çok birey aynı zamanda glutensiz diyet uygulamasından yararlanmak istemektedir. Oysa glutensiz diyet sadece çölyak hastaları için hazırlanmaktadır. Sağlıklı bir bireyin vücuduna alması gereken protein ve mineraller, glutensiz diyette çoğu zaman yer almadığı için çeşitli sağlık problemlerine davetiye çıkarılabilir. O halde; teşhis konulan hastalar daha sonra uzman doktorlar ile görüşerek özel bir beslenme programıyla birlikte yaşam boyu diyete başlayabilir.